Trong lịch sử phát triển của các mô hình tài chính hợp tác trên thế giới, quá trình điều chỉnh về tổ chức và quản trị không mang tính ngắn hạn hay tình thế, mà là xu thế tất yếu gắn liền với yêu cầu nâng cao hiệu quả, an toàn và năng lực cạnh tranh của hệ thống. Trường hợp của Desjardins Group (Canada) - một trong những tập đoàn tài chính hợp tác xã lớn nhất Bắc Mỹ và có quy mô hàng đầu trên thế giới là minh chứng rõ nét cho logic phát triển này. Mô hình Desjardin mang lại nhiều gợi mở có giá trị thực tiễn đối với hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân (QTDND) và Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam (Co-opBank) trong quá trình tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức và hoạt động.
Desjardins được thành lập năm 1900 tại Lévis, Québec bởi Alphonse Desjardins, khởi đầu là các quỹ tín dụng cơ sở (caisses populaires) hoạt động tại địa phương nhằm cung cấp dịch vụ tài chính an toàn, chi phí hợp lý cho người lao động và cộng đồng. Trong suốt thế kỷ 20, cùng với quá trình mở rộng nhanh về quy mô, Desjardins hình thành mô hình tổ chức ba cấp gồm: quỹ cơ sở, các liên đoàn cấp vùng (fédérations) và Tổng liên đoàn cấp hệ thống (confédération).
Mô hình ba cấp này đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn phát triển ban đầu, giúp hệ thống lan tỏa rộng khắp, bảo đảm tính tự chủ của quỹ tín dụng cơ sở và giữ vững giá trị hợp tác. Tuy nhiên, đến cuối những năm 1990, trước áp lực cạnh tranh từ các ngân hàng thương mại, yêu cầu quản trị rủi ro ngày càng cao và sự phát triển nhanh của công nghệ trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, Desjardins nhận diện rõ những hạn chế của mô hình cũ như bộ máy cồng kềnh, phân tán chức năng và chi phí quản lý lớn.
Năm 2001 đánh dấu một bước quan trọng trong quá trình tái cấu trúc của Desjardins, khi hệ thống này từng bước tinh gọn mô hình tổ chức, hướng tới cấu trúc hai cấp. Theo đó, các quỹ tín dụng cơ sở được liên kết trực tiếp với Liên đoàn Desjardins tại Québec - trụ cột trung tâm của hệ thống, ngày nay là hạt nhân của Tập đoàn Desjardins. Hệ thống vận hành theo mô hình tài chính hợp tác tích hợp, tập trung về chiến lược, quản trị rủi ro và điều phối nguồn lực, đồng thời vẫn bảo đảm quyền tự chủ và vai trò phục vụ cộng đồng của các quỹ cơ sở. Quá trình chuyển đổi này không làm thay đổi giá trị hợp tác xã, mà trái lại đã giúp Desjardins tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản trị, tăng cường an toàn hệ thống và tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển mạnh mẽ trong những năm tiếp theo.
Lãnh đạo NHNN và Co-opBank thăm quan học tập mô hình Desjardins
Tại Việt Nam, hệ thống QTDND bao gồm các QTD cơ sở và QTD Trung Ương được hình thành và phát triển từ những năm 1990 với mục tiêu hỗ trợ tài chính cho khu vực nông thôn, hộ gia đình và người dân tại địa phương. Trong tiến trình đó, vào năm 2013, QTDND Trung Ương chính thức được chuyển đổi thành Co-opBank, hoạt động theo mô hình hợp tác xã tín dụng với chức năng là ngân hàng đầu mối điều hòa vốn và hỗ trợ toàn hệ thống QTDND.
Cũng như Desjardins, mô hình tổ chức của hệ thống QTDND trong các giai đoạn đầu mang tính đa tầng, phù hợp với yêu cầu mở rộng mạng lưới và củng cố nền móng. Khi hệ thống ngày càng lớn mạnh, yêu cầu về chuẩn hóa quản trị, giám sát rủi ro, ứng dụng công nghệ và hội nhập quốc tế trở nên cấp thiết. Trong bối cảnh đó, việc xác lập và tăng cường vai trò trung tâm của Co-opBank phản ánh rõ xu thế chuyển đổi từ mô hình phân tán sang mô hình tinh gọn và tập trung.
Ở mô hình này, QTDND tiếp tục phát huy vai trò gắn bó cộng đồng, trực tiếp phục vụ thành viên; trong khi Co-opBank tập trung thực hiện các chức năng cốt lõi mang tính hệ thống như điều hòa vốn, hỗ trợ thanh khoản, phát triển công nghệ, quản trị rủi ro và đại diện hệ thống trong quan hệ đối ngoại. Đây chính là logic tương đồng với cải cách của Desjardins trong giai đoạn từ năm 2001 đến nay.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, chuyển đổi mô hình không thu hẹp vai trò của các đơn vị cơ sở, mà là sự tái phân bổ chức năng, giúp hệ thống vận hành hiệu quả, an toàn và linh hoạt. Đối với Co-opBank và hệ thống QTDND, quá trình này thể hiện sự trưởng thành của mô hình tài chính hợp tác, phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Từ Canada đến Việt Nam, điểm chung dễ nhận thấy là xu hướng tinh gọn bộ máy, tăng cường vai trò trung tâm và giữ vững các giá trị cốt lõi của mô hình hợp tác. Đây chính là con đường tất yếu để các hệ thống tài chính hợp tác không chỉ thích ứng, mà còn phát triển an toàn, bền vững trong môi trường tài chính - ngân hàng hiện đại, mang tính cạnh tranh cao.
Trên cơ sở đó, việc chủ động nghiên cứu và học hỏi có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt từ các mô hình tài chính hợp tác thành công như Desjardins, tiếp tục là nền tảng quan trọng để Co-opBank và hệ thống QTDND từng bước hoàn thiện mô hình hoạt động. Qua đó, vai trò trung tâm của Co-opBank được củng cố, góp phần bảo đảm sự phát triển an toàn, bền vững và vững mạnh của toàn hệ thống QTDND trong giai đoạn tới.
Nguồn: www.desjardins.com
