Nợ xấu và tái cấu trúc ngân hàng

Ngân hàng Nhà nước công bố dư nợ nợ xấu trong toàn hệ thống ngân hàng ở mức 3,4% tổng dư nợ, quy ra khoảng 85.000 tỷ đồng.

Trong khi đó, theo đánh giá mới nhất của Fitch Rating (một tổ chức đánh giá, xếp hạng quốc tế lĩnh vực tài chính, tiền tệ) thì nếu phân loại nợ theo chuẩn mực quốc tế, tỷ lệ nợ xấu của các ngân hàng Việt Nam cao hơn gấp 4 lần so với con số mà Ngân hàng Nhà nước công bố (khoảng 300.000 tỷ đồng).

Giật mình nợ xấu

Thực tế, con số nợ xấu chính thức của các tổ chức tín dụng Việt Nam là bao nhiêu vẫn đang là một ẩn số. Dù đã có công bố chính thức về việc NHNN áp dụng hình thức bắt buộc các ngân hàng phải công bố con số nợ xấu định kỳ. Nhưng việc này đang bị cho rằng “chỉ là hình thức” vì nhiều ngân hàng lo ngại ảnh hưởng đến uy tín, hình ảnh của mình nên rất có thể sẽ đưa ra những con số ảo để làm đẹp báo cáo.

Tuy nhiên, dù con số nợ xấu là 3,4% như NHNN công bố hay ở mức 13% theo đánh giá của Fitch Rating thì đó vẫn là một điều đáng báo động. Yêu cầu tái cấu trúc ngân hàng, mà trong đó việc xử lý các khoản nợ xấu đang được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết…

Theo bảng báo cáo sơ bộ tài chính ngành ngân hàng cho thấy, tỷ lệ nợ xấu cũng như nợ nhóm 2 của các ngân hàng đã tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước. Nợ xấu chung của hệ thống ngân hàng ở mức 3,3% tổng dư nợ. Nợ nhóm 2 (những khoản nợ không đủ hồ sơ, khách nợ không còn tồn tại, chi phí bị xuất toán) của các ngân hàng đều có sự tăng nhanh cả về giá trị tuyệt đối và tỷ lệ tương đối. Các ngân hàng có tỷ lệ này tăng nhanh nhất là HBB, MBB...

Gần đây, những con số riêng lẻ về tình hình nợ xấu của một số doanh nghiệp, ngành, nghề đã được công bố khiến dư luận không khỏi giật mình. Cá biệt, mới đây, 5 ngân hàng gồm ABBank, SeaBank, Vietinbank, Eximbank và Ngân hàng Phát triển Việt Nam thừa nhận đã cho công ty TNHH An Khang vay hơn 300 tỷ đồng và số tiền này đang thuộc diện khó đòi.

Trong 5 ngân hàng trên, ngoài ABBank đã thu hồi hết nợ thì chỉ duy nhất SeaBank công bố đầy đủ hồ sơ về tài sản thế chấp liên quan đến kho hàng, bất động sản, tức là có khả năng thu hồi được phần lớn khoản tín dụng đã cấp. Còn lại, các nhà băng khác đều khó có khả năng thu hồi các khoản nợ tại DN này.

Một số ngân hàng như Bảo Việt, Habubank… cũng có con số nợ xấu tăng mạnh trong năm 2011. Báo cáo Bảo Việt cho thấy, nợ xấu của ngân hàng này tính đến cuối 2011 là 4,54%, cao hơn nhiều so với mức trung bình ngành. Trong đó, nợ dưới tiêu chuẩn, nợ nghi ngờ và nợ có khả năng mất vốn đã tăng lên hơn 305 tỷ đồng….

Hay như Habubank - một trong những ngân hàng công khai hoạt động làm ăn của mình khá rõ ràng, cũng là ngân hàng có tỷ lệ nợ xấu khá cao. Chỉ tính trong quý IV/2011, Habubank đã làm âm vốn gần 42 tỷ đồng và tỷ lệ nợ xấu đã lên tới 4,7%.

Nói về nguyên nhân nợ xấu tăng nhanh trong thời gian qua, Ts. Vũ Thành Tự Anh, chuyên gia kinh tế, cho rằng trong vòng hơn 15 năm qua, tốc độ tăng trưởng tín dụng trung bình của ngân hàng 25 - 30%/năm. Đây là mức tăng quá nhanh đối với một nền kinh tế như Việt Nam.

Chưa hết, lãi suất cho vay trung bình trong nhiều năm qua cũng cao ngất ngưởng, có thời điểm lên tới 25%/năm thì không một doanh nghiệp cũng như không một nền kinh tế nào chịu nổi. Công cụ cho vay đầu tư trở thành công cụ rủi ro.

Ts. Vũ Thành Tự Anh cho rằng con số nợ xấu trung bình chưa nói lên được nhiều điều mà phải đặt trong hoàn cảnh cụ thể. 4% nợ xấu của ngân hàng có vốn 4.000 tỷ đồng khác với 4% nợ xấu của ngân hàng có vốn 12.000 tỷ đồng...

Áp lực tái cơ cấu

Không phải đến bây giờ, khi con số nợ xấu ở mức “báo động” thì vấn đề tái cấu trúc hệ thống ngân hàng mới được đặt ra. Thực tế, câu chuyện tái cấu trúc ngân hàng là vấn đề lớn, ở tầm vĩ mô và được triển khai theo lộ trình. Nhưng các chuyên gia kinh tế đều nhận định, chính “quả bom” nợ xấu đã buộc quá trình tái cấu trúc phải diễn ra nhanh hơn, trong đó, tái cơ cấu các khoản nợ được đặt ra như một yêu cầu bức thiết.

Ts. Trịnh Quang Anh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế Ngân hàng, Ngân hàng Maritimebank, cho rằng nợ xấu chỉ là một góc cạnh đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu ngân hàng để quá trình này đi đến nơi, về tới chốn thì cần xác định được chi phí, được nguồn kinh phí.

“Tái cấu trúc ngân hàng cũng giống như thay đổi một đội bóng đá. Bạn không chỉ tốn tiền đổi cầu thủ mới, mà còn tốn tiền kiến tạo sân bãi, thiết lập luật chơi mới với việc nâng cao chức năng cơ quan thanh tra giám sát của tổ trọng tài”, ông Anh ví von…

Trên thực tế, nợ xấu ở trong hệ thống tổ chức tín dụng hiện nay đang bị che khuất, biến tướng khó nhận diện. Nợ xấu nằm ở nhiều dạng, nhiều góc độ, đấy là sự vay mượn vốn lẫn nhau giữa các ngân hàng để làm “phình vốn”. Nợ xấu nằm ở trong các doanh nghiệp nhà nước, và nợ xấu nằm ở những cổ phiếu giá bèo… Quá trình tái cơ cấu do vậy cũng gặp khó khăn.

Ông Philip Paterson, Giám đốc bộ phận khách hàng doanh nghiệp và các định chế tài chính, Ngân hàng ANZ, cho rằng: “Ngân hàng là một ngành kinh doanh có nhiều rủi ro. Ngân hàng nào không chấp nhận rủi ro thì không có lợi nhuận. Do đó, những khoản nợ xấu là một phần tất yếu trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Hầu hết các ngân hàng đều xây dựng hệ thống quản trị của mình. Một khi xếp hạng tín dụng của khách hàng xấu đi, ngân hàng sẽ là người chịu trách nhiệm đối với khách hàng đó và cũng phải tự chịu trách nhiệm đối với chính hiệu quả hoạt động của ngân hàng mình”.

Như vậy có thể thấy, khi nợ xấu đến từ chủ quan là năng lực quản trị điều hành của ngân hàng yếu kém thì cũng đồng nghĩa với việc sẽ càng thúc đẩy nhanh hơn quá trình thay đổi nội tại của ngân hàng đó. Và việc tái cơ cấu để lành mạnh hoá hoạt động ngân hàng càng được đặt ra như một yêu cầu tất yếu.